Η ανηθικότητα της ηθικής

April 21, 2018

by — Posted in Κοινωνία, Φιλοσοφία, Ψυχολογία

Η ηθική αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα φιλοσοφικά ζητήματα από τις απαρχές της δημιουργίας του ανθρώπινου πολιτισμού. Από πολύ νωρίς ο άνθρωπος ένιωσε την ανάγκη να επιλύσει θέματα δικαιοσύνης και αδικίας, ηθικής και ανιθηκότητας. Η ηθική λοιπόν δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από το σύνολο των κανόνων μιας κοινωνίας και τις αξίες που καθορίζουν τη συμπεριφορά των μελών της μέσα από διάφορα κριτήρια ως προς το τι ειναι αποδεκτό και τι όχι. Με απλά λόγια δεν είναι παρά μερικοί άγραφοι νόμοι που ορίζουν τι είναι ”καλό” και τι ”κακό”.

Με την πάροδο του χρόνου και την εξέλιξη της φιλοσοφικής επιστήμης ο άνθρωπος συνειδητοποίησε πως η ηθική είναι υποκειμενική και μεταβλητή. Διαφέρει δηλαδή για κάθε άτομο και διαφοροποιείται σύμφωνα με την εποχή και την περιοχή αφού επιρρεάζεται τόσο από το πολιτισμικό και το τεχνολογικό όσο και από το γεωγραφικό περιβάλλον. Επιπλέον η ηθική εξελίσσεται με γνώμονα την εξέλιξη της κοινωνίας και του πολιτισμού, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν είναι καθόλου στατική- και δε θα μπορούσε να ήταν.

Έχει κυριαρχήσει λοιπόν η αντίληψη πως η ηθική είναι μια αξία που συμβάλει στην προσωπική εξέλιξη του ατόμου και κατ’ επέκτασιν στην εξέλιξη του πολιτισμού. Γιατί όμως μια τόσο ”ηθική” αξία όπως η ηθική έχει προκαλέσει τόσες εντάσεις στον παγκόσμιο χωροχρόνο και τόσες διαφωνίες γύρω από το περιεχόμενό της; Ακόμα και σήμερα δεν υπάρχει καμία γενικά αποδεκτή άποψη που να την ορίζει ούτε κάποια εφαρμοσμένη ηθική που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες κάθε ανθρώπου αναξαρτήτως γεωγραφικού και πολιτισμικού υποβάθρου.

Παίρνουμε ως δεδομένο πως οι ηθικές αντιλήψεις είναι ανθρώπινα δημιουργήματα. Επομένως, ό,τι θεωρείται ”ανήθικο” είναι αυτό που δεν έχει οριστεί ”ηθικό” για τη συγκεκριμένη περίπτωση και κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες. Με απλή λογική διεργασία συμπεραίνουμε πως η ανηθικότητα είναι η απουσία της ηθικής.

Και αν η ηθική δεν υφίσταται τελικά- τουλάχιστον όπως υποτίθεται πως υφίσταται- πώς γίνεται να απουσιάζει; Τι γίνεται λοιπόν όταν η ίδια η ηθική προκαλεί την ανηθικότητα;

Σε ένα κόσμο τόσο μικρό και ευμετάβλητο κάθε προσπάθεια δημιουργίας αξιών φαντάζει σημαντική. Ο άνθρωπος δημιουργεί αυθαίρετα ”κανόνες” για να τους τηρήσει ο ίδιος και να νιώσει σημαντικός αφού συμπεριφέρεται ”σωστά”. Εκ πρώτης όψεως όλο αυτό μοίαζει με μία αθώα προσπάθεια του ανθρώπινου είδους να θέσει αξίες που θα βελτιώσουν τη κοινωνία και θα τη διατηρήσουν υγιή και να νιώσει ανώτερο σε κάτι πέρα από τη νόηση: στο ήθος. Με αυτό τον τρόπο όμως συχνά επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που προσπαθεί να προκαλέσει.

Στο παρασύνθημα: η ηθική είναι ανήθικη.

Είναι ανήθικο να έχουμε δημιουργήσει μόνοι μας τους περιορισμούς μας. Είναι ανήθικο να μην επιτρέπουμε στον εαυτό μας να κάνει πράγματα και αντίστοιχα να μην αποδεχόμαστε και από τους άλλους να κάνουν πράγματα επειδή δεν είναι ”σωστά”. Είναι ανήθικο να έχουν μεγαλώσει τόσες γενιές μέσα σε μία καθολική πλύση εγκεφάλου για το πως να συμπεριφέρονται, πως να πράττουν, πως να σκέφτονται και πως θα κριθούν για οτιδήποτε κάνουν τόσο από τη θρησκεία όσο και από τη κοινωνία. Και η κριτική αυτή δε θα είναι για το καλό τους, ούτε για τη βελτίωση τους, ούτε επειδή αυτοί που θα κρίνουν νοιάζονται αλλά επειδή πρέπει να εντοπίζεις και να διορθώνεις το ”ανήθικο”. Επειδή αν το κάνεις αυτό, είσαι ηθικός.

Ίσως αυτές οι αξίες να προσφέρουν κάποια θετικά στοιχεία στον άνθρωπο, η ηθική όμως στη βάση της είναι κάπως ανήθικη αν το καλοσκεφτείς. Ξέρω τι σκέφτεσαι. ”Αν δεν υπήρχαν ηθικές αξίες τότε δεν θα βρισκόταν σε έξαρση η εγκληματικότα; Δε θα έκαναν οι άνθρωποι άσχημα πράγματα αφού δεν θα υπήρχε κάτι να τους συγκρατεί;” Το να κάνεις κάτι αυτονόητο, όπως το να μη σκοτώσεις, δε σε κάνει ηθικό. Και φυσικά δεν είναι αυτονόητο επειδή το ορίζει η ηθική σου αλλά επειδή το ορίζει ο νόμος και -για να μιλήσουμε με όρους ηθικής- επειδή είναι ”κακό” να περιορίζεις την ελευθερία του άλλου.

Δεν είσαι ανήθικος αν φας μπέικον τη μεγάλη Παρασκευή, όπως δεν είσαι και ηθικός αν δε το κάνεις. Δεν είσαι ανήθικος αν δε δώσεις τα χρήματα που δε σου περισσεύουν στο πρεζάκι που ξημερωβραδιάζεται στο πάρκο δίπλα από το σπίτι σου απλά για να παρατείνεις το θάνατό του λίγες ώρες. Δεν είσαι ανήθικος ούτε αν σκεφτείς άσχημα για τον συνάνθρωπό σου. Μόλις αποκάλεσα έναν τοξικομανή ”πρεζάκι” και αναφέρθηκα στο θάνατό του και δε νιώθω ανήθικη. Επειδή έτσι σκέφτηκα. Ούτε οι σκέψεις σου σε κάνουν ανήθικο. Επίσης δεν είσαι ηθικός ούτε όταν πηγαίνεις εκκλησία, ούτε όταν βοηθάς τη γιαγιά να περάσει το δρόμο απέναντι ούτε όταν πηγαίνεις στη δουλειά στην ώρα σου.

Ηθική λοιπόν δεν είναι παρά η άτυπη κατάργηση της ανθρώπινης ελευθερίας μέσα από ”ηθικές αξίες” και επίκτητους φόβους για τις συνέπεις του ”αν δεν είσαι καλός άνθρωπος”.

 

Νάσια Καλούδη

Ερωτευμένη με την έρευνα, τη ποίηση και τις γάτες. Ευαίσθητη, παρορμητική και ανοιχτόμυαλη με πολλές ανησυχίες αλλά και πάθος για τη ζωή. Με χαρακτηρίζουν τρελή και περίεργη. Προτιμώ να ακούω παρά να μιλάω. Απολαμβάνω τον καλό καφέ και τους καλούς ανθρώπους.

Ακολουθήστε μας εδώ:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *